Pasy bezpieczeństwa dla pasażerów: dlaczego każdy musi je zapiąć (Art. 39 i Art. 45 prd)

W samochodzie łatwo uznać, że pasy są problemem kierowcy, tymczasem przepisy dotyczą także pasażerów. Obowiązek korzystania z pasów dotyczy osób zajmujących miejsca wyposażone w pasy, a pasy mają chronić przed siłą uderzenia w razie wypadku i utrzymać ciało na miejscu podczas nagłego zatrzymania. Oznacza to, że w praktyce odpowiedzialność za dopilnowanie zapięcia spoczywa na kierującym.

Kiedy obowiązuje używanie pasów bezpieczeństwa w Polsce: kierowca i pasażerowie

Obowiązek korzystania z pasów bezpieczeństwa w Polsce dotyczy zarówno kierowcy, jak i pasażerów, pod warunkiem że zajmują miejsca wyposażone w pasy. Jeśli dane miejsce ma pasy, osoba w tym miejscu powinna je zapiąć podczas jazdy.

• Kto ma obowiązek: kierujący oraz pasażerowie zajmujący miejsca wyposażone w pasy.
• W jakich pojazdach: obowiązek obejmuje m.in. samochody osobowe i ciężarowe oraz autobusy — o ile konkretne miejsca są wyposażone w pasy bezpieczeństwa.
• Odpowiedzialność kierowcy: kierowca ma obowiązek dopilnować, aby pasażerowie korzystali z pasów wówczas, gdy siedzą na miejscach wyposażonych w pasy.
• Co realizują pasy: pasy pomagają ograniczać skutki siły uderzenia w razie wypadku oraz mają utrzymać ciało na miejscu podczas nagłego zatrzymania.

Art. 39 i art. 45 ust. 2 pkt 3–5 prd: kto ma obowiązek i za co odpowiada

Obowiązek korzystania z pasów bezpieczeństwa w Polsce wynika z art. 39 oraz art. 45 ust. 2 pkt 3–5 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Dotyczy kierującego oraz pasażerów zajmujących miejsca wyposażone w pasy — podczas jazdy powinni oni korzystać z pasów, jeśli dane miejsce jest w nie wyposażone.

W praktyce oznacza to, że kierowca ma obowiązek dopilnować, aby osoby przewożone w pasach były zapięte. Niezastosowanie się do tych zasad może skutkować grzywną oraz punktami karnymi. Kontrola drogowa przeprowadzana przez policję w razie stwierdzenia niezapięcia pasów może prowadzić do nałożenia sankcji.

• Art. 39 prd: ustanawia obowiązek korzystania z pasów przez kierującego i pasażerów w pojazdach, gdy miejsce jest wyposażone w pasy.
• Art. 45 ust. 2 pkt 3–5 prd: wskazuje odpowiedzialność kierowcy za dopilnowanie, aby pasażerowie korzystali z pasów.
• Kto odpowiada: kierujący odpowiada za to, aby osoby znajdujące się na miejscach wyposażonych w pasy były zapięte podczas jazdy.
• Kontrola i konsekwencje: policja może przeprowadzić kontrolę, a stwierdzenie niezapięcia pasów może skutkować sankcjami (grzywna i punkty karne).

Jak zapiąć pasy, aby prawidłowo chroniły: ułożenie i dopasowanie do ciała

Zapięcie pasów powinno nastąpić zanim pojazd ruszy, a następnie warto dopasować ich ułożenie do ciała. Sprawdź przede wszystkim, czy taśmy płasko przylegają i nie tworzą skrętów ani luźnych przewieszeń.

• Pas biodrowy: powinien opinać biodra możliwie nisko względem brzucha, tak aby nie wchodził w okolice brzucha.
• Pas piersiowy (naramienny): powinien przebiegać nad środkiem barku i nie zsuwać się z ramienia.
• Brak luzu i poprawny przebieg: pas ma leżeć bez skręceń i płasko przylegać do ciała — po zapięciu można skontrolować, czy nadal nie ma zbyt dużego luzu.
• Dopasowanie górnego punktu mocowania: upewnij się, że górny punkt mocowania pasa jest ustawiony tak, aby wspierał prawidłowe ułożenie taśmy na barku.
• Grube ubranie: jeśli pasażer ma na sobie grubą kurtkę lub płaszcz, rozepnij wierzchnią odzież i poprowadź taśmy jak najbliżej ciała; po zapięciu skoryguj ułożenie, by zmniejszyć luzy na pasie piersiowym.

Wyłączenia z obowiązku zapinania pasów: kiedy można ich nie używać

Obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa nie dotyczy wszystkich sytuacji ani wszystkich osób. Wyłączenia wynikają z przepisów i obejmują m.in. przypadki, gdy zapinanie pasów jest niemożliwe ze względów zdrowotnych lub gdy pasy nie są używane w określonych czynnościach służbowych.

• Osoba z przeciwwskazaniem lekarskim: obowiązek nie dotyczy osoby mającej zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów.
• Kobieta o widocznej ciąży: w takiej sytuacji obowiązek zapinania pasów nie ma zastosowania.
• Kierujący taksówką osobową w czasie przewożenia pasażera: zwolnienie dotyczy kierowcy taksówki podczas przewożenia klienta.
• Instruktor lub egzaminator podczas szkolenia lub egzaminowania: wyłączenie obejmuje osoby prowadzące szkolenie lub egzamin.
• Wybrane służby w określonych okolicznościach służbowych: zwolnienie dotyczy m.in. policjanta oraz funkcjonariuszy wskazanych w przepisach (np. ABW, Agencji Wywiadu, Straży Granicznej, inspektora kontroli skarbowej, funkcjonariusza celnego i Służby Więziennej) podczas przewożenia osoby (osób) zatrzymanej.
• BOR przy wykonywaniu czynności służbowych: obowiązek nie dotyczy funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu, gdy wykonuje czynności służbowe.
• Zespół medyczny w czasie udzielania pomocy medycznej: wyłączenie dotyczy zespołu medycznego podczas udzielania pomocy.
• Konwojent podczas przewożenia wartości pieniężnych: w tym zakresie obowiązek nie ma zastosowania.
• Osoba chora lub niepełnosprawna przewożona na noszach albo w wózku inwalidzkim: w takiej formie przewozu wyłączenie obejmuje osobę transportowaną na noszach lub w wózku inwalidzkim.

Jeśli w danej sytuacji występuje wyłączenie, chodzi o przypadki przewidziane w przepisach, a nie o „uznaniowe” odstąpienie od zapinania pasów. W sprawach dotyczących przewozu dziecka poniżej 12 lat i do 150 cm obowiązują szczegółowe zasady przewozu w odpowiednim urządzeniu, z określonymi wyjątkami (m.in. przewóz w taksówce, pojazdem pogotowia ratunkowego oraz przez Policję).

Sankcje za niezapięte pasy: mandat i konsekwencje kontroli

Podczas kontroli policji niezapięte pasy bezpieczeństwa mogą skutkować grzywną i punktami karnymi. Obowiązek korzystania z pasów dotyczy kierującego oraz pasażerów, którzy zajmują miejsca wyposażone w pasy.

W praktyce odpowiedzialność rozkłada się tak, że kierowca odpowiada za dopilnowanie zapięcia pasów przez pasażerów. Gdy niezapięte pasy dotyczą kierującego, może on otrzymać mandat i punkty karne. Jeśli pasów nie zapiął pasażer, konsekwencje mogą dotyczyć zarówno kierowcy, jak i pasażera.

• Niezapięte pasy u kierowcy: mandat 100 zł i 2 punkty karne.
• Niezapięte pasy u pasażera: mandat 100 zł dla kierowcy (4 punkty karne) oraz mandat dla pasażera; w tej sytuacji kierowca ponosi też odpowiedzialność za dopilnowanie zapięcia pasów.

Jeżeli niezapięcie pasów dotyczy przewożenia dzieci bez odpowiedniego zabezpieczenia, konsekwencje mogą być surowsze (wyższa grzywna i większa liczba punktów karnych).

W razie kolizji lub wypadku brak zapiętych pasów może mieć także skutki poza mandatem — ubezpieczyciel może brać pod uwagę niezapięcie jako przyczynienie się do powstania szkody i na tej podstawie obniżyć odszkodowanie z OC.

Pasy dla dzieci: przewożenie do 12 lat i do 150 cm w odpowiednim urządzeniu oraz prawidłowe zapięcie

Dzieci do 12. roku życia i do 150 cm wzrostu powinny być przewożone w foteliku ochronnym lub innym urządzeniu do przewożenia dzieci. Urządzenie ma być dopasowane do wagi i wzrostu dziecka oraz do warunków technicznych pojazdu.

Przy takich przewozach odpowiednie zabezpieczenie działa we współpracy z pasami bezpieczeństwa — dlatego samo „zapięcie” pasów nie zastępuje wymaganego urządzenia.

• Dobór zabezpieczenia: fotelik/urządzenie dopasowane do parametrów dziecka (wg wagi i wzrostu) oraz do tego, jak pozwalają na to rozwiązania w samochodzie.
• Zapięcie pasów w układzie z urządzeniem: pas powinien być ułożony tak, aby nie przebiegał przez szyję dziecka — w praktyce ma iść przez bark.
• Montaż zgodny z warunkami technicznymi: urządzenie należy zamontować tak, aby było prawidłowo osadzone i zgodne z możliwościami technicznymi pojazdu.
• Gdy dziecko nie spełnia już warunków wzrostu: od osiągnięcia 150 cm w obowiązku decyduje wzrost, a nie wiek — wtedy dziecko może korzystać z pasów bez dodatkowego urządzenia przytrzymującego.

Pasy a usterki i zdarzenia: zwijacze, klamry, przegląd po kolizji i wymiana po zadziałaniu napinaczy

W pasach bezpieczeństwa istotne znaczenie mają zwijacze (odpowiadają za automatyczne blokowanie przy gwałtownym szarpnięciu lub przechyłu pojazdu) oraz klamry i gniazda (służą do zapięcia i zwolnienia pasów przy użyciu przycisku). Usterka któregokolwiek z tych elementów może pogorszyć działanie całego układu zabezpieczającego.

• Usterki dyskwalifikujące pasy: przetarta taśma, zacinający się zwijacz lub pęknięta obudowa klamry/gniazda. Tego typu uszkodzenia mogą wpływać na działanie układu i bywają przesłanką do wymiany.
• Zwijacz i jego rola: automatyczne zwijanie i blokowanie pod wpływem gwałtownego szarpnięcia lub przechyłu pozwala utrzymać odpowiednie napięcie taśmy. Jeśli zwijacz nie działa płynnie lub blokuje się nieprawidłowo, oznacza to problem mechanizmu.
• Klamra/gniazdo i ich rola: to wytrzymałe zapięcie uruchamiane przyciskiem zwalniającym, montowane na taśmach lub sztywnych elementach. Uszkodzenie obudowy może pogarszać działanie zapięcia.
• Brud a działanie: zanieczyszczenia na powierzchni pasa lub w okolicy, przez którą pas przesuwa się w układzie, mogą powodować trudności ze zwijaniem (np. przez utrudniony przesuw taśmy po rolkach).
• Co zrobić z brudem: pasy można myć letnią wodą i osuszać. Gdy zanieczyszczenia są głębsze, można oczyścić okolice po ostrożnym demontażu obudowy oraz użyć sprężonego powietrza.
• Kiedy sama czystość nie wystarcza: jeżeli po umyciu, wysuszeniu i oczyszczeniu problem nadal występuje (np. mechanizm zacina się lub działa wadliwie), przyczyną może być wewnętrzna usterka zwijacza i wtedy lepszym rozwiązaniem bywa wymiana pasa zamiast ponawiania czyszczenia.
• Wymiana po zdarzeniu drogowym: po kolizji pasy bezpieczeństwa zwykle podlegają sprawdzeniu, a w wielu sytuacjach także wymianie — zwłaszcza gdy zadziałają elementy napinające.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jak sprawdzić, czy pasy bezpieczeństwa nie utraciły właściwości po kolizji?

Po kolizji sprawdź sprawność pasów bezpieczeństwa i ich elementów, ponieważ nawet drobne zdarzenie może wpłynąć na ich działanie. Jeśli doszło do kolizji, pasy bezpieczeństwa należy wymienić, szczególnie gdy zadziałały napinacze. Istnieją też usterki spowodowane brudem, które mogą ograniczać działanie pasów. W takim przypadku umyj pasy letnią wodą i łagodnym środkiem, a następnie dokładnie osusz. Jeśli problem się utrzymuje, może być konieczne czyszczenie szczeliny, przez którą pas przechodzi, a w przypadku głębszych zabrudzeń, ostrożne czyszczenie po zdjęciu obudowy oraz użycie sprężonego powietrza.

Kiedy korzystanie z pasów bezpieczeństwa może być niewskazane ze względów zdrowotnych?

Korzystanie z pasów bezpieczeństwa może być niewskazane, gdy ich używanie stanowi zagrożenie dla zdrowia lub utrudnia leczenie. W takich przypadkach konieczna jest konsultacja z lekarzem, który oceni indywidualną sytuację pacjenta i podejmie decyzję o wystawieniu zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniu. Typowe kategorie problemów zdrowotnych, które mogą prowadzić do takiego zwolnienia, to:

• choroby układu krążenia (np. po zabiegach kardiochirurgicznych)
• poważne schorzenia klatki piersiowej (np. urazy mostka)
• zaawansowana otyłość brzuszna
• stany po rozległych operacjach jamy brzusznej
• niektóre schorzenia neurologiczne i ortopedyczne

W przypadku kontroli, dokument potwierdzający przeciwwskazanie należy mieć przy sobie podczas jazdy.

Czy istnieją specjalne zasady zapinania pasów dla osób z nietypową budową ciała?

Pasy bezpieczeństwa powinny ciasno przylegać do ciała i być prawidłowo poprowadzone. Dolna część pasa powinna przebiegać nisko na biodrach, a górna przez środek obojczyka i klatkę piersiową. Przy grubszym ubraniu ważne jest, aby rozpiąć okrycie wierzchnie, co ułatwi prawidłowe zapięcie. Po zapięciu należy dociągnąć pas, aby zniwelować nadmierny luz. Należy unikać umieszczania pod pasem dodatkowych rzeczy, co może wpłynąć na jego działanie. Osoby siedzące z tyłu również powinny mieć pasy zapięte prawidłowo, aby zminimalizować ryzyko obrażeń w razie wypadku.